"Burza" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Przeżywamy dziś burzę, drzewa! ja i wy.

Lecz ja szepcę słowa najcichsze,

a wy ryczycie w wichrze

jak zielone lwy...

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"16 kwiecień" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Motyl, w korzeniach drzewa leżący nieboszczyk,

frunął nagle w paradzie

nad śnieżne nagrobki,

i choć nikt się o wieczność motyla nie troszczy,

zmartwychwstał co do rożka,

co do jednej kropki.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

„Szkicownik poetycki (1939)-38 M.Pawlikowska- Jasnorzewska

Sonet wiosenny, stworzony już jest raz na zawsze pierwszą zielenią brzóz, pierwszą mgłą kwietniowej ektoplazmy, wijącej się wkoło gałęzi- pierwszym grzanym deszczem, który szeptem deklamuje o świcie, w cichej przechadzce swej wkoło po ogrodzie- i pierwszym dźwięknięciem ptaka kowalika, kującego w jakiś meta-metal.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Szkicownik poetycki (1939)- 10 M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Nade mną świerki rozłożone w pogodzie, pod niebem trwają bez drgnienia, ciężko zielone.

I myśl moja w tej chwili, bez słów, bez ruchu, zawisła w niebiosach.

Nieruchliwość ta piękniejsza jest od żądań i dążeń.

Jest jak źrenica, sztywno wpatrzona w punk istotnego szczęścia.

Tę jasną pustkę myśli, na widok śnieżnych kop niespiesznych obłoków

przecina mi jedno jedyne obce słowo nevada...

Białe nevady obłoków...

Kiście igliwia, zatrzymane podniesioną ręką ciszy obrzeżone kobaltem,

leżą nade mną bez drgnienia.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"Do Natury" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Naturo, o wszechwładna, bądź mi dość ojczyzną!

Twoją chcę być poddaną całym gorzkim sercem...

(I tak nią jestem! Z wolą, czy pomimo woli,

Zmuszona będę kiedyś umrzeć na twój rozkaz...).

Bezlitosna, zarówno dla silnych i słabych,

Byłaś pierwsza i będziesz ostatnia. Zwycięsko

Zawitasz pośród ruin o zmierzchu ludzkości,

Jak bluszcz trwale zielony na trupich pomnikach.

Twój sztandar: tęcza - moim niech będzie, tak barwnym

Jak żaden inny w świecie. Pod nim, cóż mi grozi?

Któż od ciebie silniejszy, aby nas pognębił?

Kto mnie wysiedli z włości twoich wszechobecnych?

Bo i gdzież kresy twoje, najstarsza patrio?

Słońce i księżyc - nasze i dróg mlecznych rozlew.

Komuż rady nie damy, kogo nie zmożemy?

Przed kim drżą władcy, sztabem bronieni lekarskim?

Tęczo, chorągwio, wzniosła ponad pawilony

Wszystkich krajów! Zaborcy rękom niedosięgła!

Siedmiobarwną kokardę nosić chcę na piersi

I na wielkość narodów przez ramię spoglądać.

Złamane skrzydła moje, poszarpaną przeszłość,

Składam przed tobą. Odtąd, promieniejąc dumą,

Patrzeć będę bez trwogi i bez uniesienia

Na zmienianą co roku mapę geografii...

O zachowanie ciebie modlić się nie muszę,

Gdyż sama się zachowasz, boś na wieki wieczna.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Szkicownik poetycki (1939) -58 M. Pawlikowska- Jasnorzewska

    Dziś o świcie rozległy się w parku hymny pochwalne na cześć życia, słowik, kukułka i żaby wspólnie wysławiały doczesność.

Głośno, natrętnie, z uniesieniem. Słowik opiewał miłość, tak łatwą do zdobycia i prostą, tak łaskawą dla niego, na którą wiosna nie każe mu czekać, której nie każe mu poszukiwać w zwątpieniu wiecznym. Żaby patriotycznie sławiły bezpieczną ojczyznę jeziora. Obfitującą w żer, bogatą, o płytkich i bagnistych kresach, zapomnianą przez świat. Kukułka, która grzesząc wypełnia tylko rozkazy przyrody i radość w tym znajduje,

spokojna o niekaralność swoich wrodzonych popędów, wplatała wciąż przekorne i głuche hasło w namiętny koncert. Wszystkim było dobrze.

    Wszyscy, w harmonii ze sobą i światem, chwalili i przechwalali istniejący porządek rzeczy.

    Wówczas człowiek, stojący w swoim oknie, znużony nieustanną własną dysharmonią, obrażony wewnętrznie tysiącem smutków i zgrzytów, ten jakiś samotny człowiek gwizdnął opozycyjnie!

    Gwizdem ulicznika ukrytego na galerii, zbuntowanego przeciw tak gorącemu przytakiwaniu. Wygwizdał ten hymn, który brzmiał dalej, przy wschodzie słońca, pełnym tryumfu...

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"Do słońca" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Oko Trójcy, słońce złotorzęse!

Leczniczą Twoją, ponadfiołkową źrenicą

Spójrz na tę ludzką ziemię, do życia niezdolną,

Lecącą w nicość,

Na jej kraje nieszczęsne, gdzie zmieszana wiosna

Piękny swój rozmach siewny powstrzymała, blednie

I rozwiewa się w mgle -

Na ziemię, gdzie aż tak jest źle,

Że nawet już o pokój modlić się nie wolno.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

ilustracja: „Mgliste słońce” Robert1982
http://www.digart.pl/praca/3493627

"Chmura" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

W turkusowej sadzawce

wśród chmur,

jestem piękną, foremną

wodnicą

- lecz tak zmienną,

jak samo niebo:

twórczym wiatrem

rzeźbiona nicość...

Potwornieję,

pierś mi ciężka rośnie,

cudne formy

drą mi się i mącą

i rozwiewam się -

tęsknie, żałośnie,

w siwą chmurę,

o formie marzącą...

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

ilustracja: Henryk Siemiradzki „Wodnica”

"Marcowa ballada" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Obłoki zleciały nisko,

stoją na ziemi jak pomnik na grobie -

a w polu taje śnieg: pobojowisko

białych, zabitych kobiet.

Uciekały strwożone pieszo i w karocach,

przed wojną zimy i słońca -

bronił je długo po nocach

przymrozek - dzielny obrońca -

ale dzisiaj zalegają trawę,

merveilleusy w niebieskich sukniach...

Gasną atlasów melodyjne włókna,

i zapadają w głąb spojrzenia łzawe...

Nikną mufki olbrzymie, gwiaździste koronki,

budki-kabryjolety, o barwach niewinnych,

a pozgonne zapachy wiejące od łąki

są zapachami fiołków,

bo nie śmią być inne...

Płaty białych, nie czytanych listów

ktoś rozrzucił szerokim wachlarzem - -

w grozie długich, wiosennych poświstów,

trupim uśmiechem tają śnieżne twarze.

Szale, ongiś puszyste w styczniowej zamieci,

szarymi spływają rzekami - -

czasem brylant na lokach szronowych zaświeci

i w trawie kończy się łzami.

Zlodowaciała ręka jednej z marzycielek

srebrzy się jeszcze w cieniu,

strzeżona przez niego...

Wkoło dymią słoneczne bomby i szrapnele.

Pokój zabitym śniegom...

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"Kobieta w oknie " M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Czekasz na wiosnę,

Czołem oparta na szybie,

którą kwieciście kraje ślad wichrowej narty...

Wznosząc i chyląc rzęsy

spoglądasz przed siebie

na dwie pustynie:

niebo i świat rozpostarty.

Pod rynną bukiet kwiatów,

jak motyl przekłuty,

jak motyl przekłuty usycha,

odsłaniając zardzewiałe druty...

Czy zasłuży na wieczność?

Że ginie, nie dziwię się mu!

Myślałaś, że twój cud to mur?

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

ilustracja: Andre Kertesz „zwiędły tulipan”

Szkicownik poetycki (VI) 7 M. Pawlikowska- Jasnorzewska

A tu znowu, jakby wieniec czarny, z bluszczów przegniłych i pereł żałobnych uwity, który fala na brzegu złożyła. Ten jodem woniejący, wstęg pozbawiony wian z wodorostu "yohamba", czy nie jest godnym uczczeniem nieznanego żeglarza? Tego, co zginął w spienionych odmętach morza?

Ach, te odmęty morskie są tylko obrazem, symbolem innych, równie groźnych:

wzburzonej otchłani niedorzeczności ludzkiej, odwiecznej jak ocean!...

Która trzy czwarte świata myśli ludzkiej zalewa na podobieństwo wód na ziemi. I burzy się, i szumi, i powstaje! -

Leży czarny wieniec. W rozbitej obok flaszce zachodzące słońce jakby ogień zapaliło ofiarny...

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"Jesteś cichy i zamknięty jak kielich" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Jesteś cichy i zamknięty jak kielich

zesznurowanego powoju. Otwórz się,

powiedz pragnienie swoje uczynię wszystko

co w mojej mocy, a wiesz o tym, że mogę

wiele zmienić w sobie -

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"Fatamorgana" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Nie ma dla nas miejsca na ziemi ni w niebie!

gdybyż znaleźć raz mieszkanie, choćby i w fatamorganie!

Tam siedlibyśmy w ciszy zapatrzeni w siebie,

serca by nam zbłękitniały na powietrzu współrozwiane.

A gdyby jakiś Arab spojrzał w naszą stronę

i wyruszył w tysiąc koni zdobyć nasze blade gniazdo:

mury z chmur i turkusów, wieże otęczone

i oazy atłasowe, gdzie lśni palma modrą gwiazdą,

wówczas kraj zadrży cicho w posadach z opali,

zwinie palmy i obłoki, skurczy swe niebieskie nerwy,

i jak łódź w miękkich susach odpłynie znów dalej,

niosąc w błękit nasze oczy, całujące się bez przerwy.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

ilustracja: Archan Nair "Fatamorgana"
http://www.advancedphotoshop.co.uk/show_image.php?imageID=10989

"Diabolo" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Grasz moim sercem

W diabolo -

Bo lubisz zabawy

Najrzadsze.

A ja stoję z boku

I patrzę

Aż mnie załzawione oczy bolą.

Rzucasz!

Czekasz!

Serca mego nie ma!

Przechylona wyprężasz sznurek -

Ach rzuciłaś za wysoko

W górę!

I Bóg me serce

Zatrzymał!

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"Gwiazda śnieżna" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

I czemuż Ten, co śnieg stworzył i gwiazdy lepi z niego,

architekt snów i diamentów, w warsztatach swoich niebieskich

nie zrobi z mojego życia gwiazdy zamiast śniegu,

zdobiąc ją równie misternie w ostrza, gałązki i kreski?

Stałabym w środku tak cicho, jak gdyby mnie już nie było,

patrząc, jak się wkoło mnie dowcipna prześliczność zgęszcza,

a w każdym kancie tej gwiazdy me serce by głośno biło -

i drżałoby każde ostrze ściągając pioruny szczęścia,

aż On by sam się zadziwił żyjącej gwieździe szczęścia...

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"Gołębia lekcja" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Idźcie na odczyt. Usłyszycie tylko

Słowa człowiecze, przemądrzałe, błahe...

Ja - tu zostanę, gdzie blisko pod dachem

Głucho mi grucha tych gołębi kilka.

Spróbuję nowym oddać się uczuciom,

Ku ptakom senną obrócona twarzą,

By móc zrozumieć, o czym one gwarzą...

Idźcie na odczyt.

Mnie tutaj pouczą.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

***[Do Wenus] M. Pawlikowska-Jasnorzewska

Kwitniesz, Wenus! Jasno i rzęsiście,

Chmur bluszczowym okolona liściem---

-Erotyku w księdze kosmografii!

Dziś, gdy w pasie przełamana patrzę

W rozstrzał twoich promieni, mój astrze,

Czuję, że przyciągać potrafisz...

Z naszej Ziemi, głośnej i jaskrawej,

Gdzie nad miłość godniejsze są sprawy,

Gdzie szaleństwa nie ma czym ugościć,

Chcę się wydrzeć, by z sercem rozbitem

I płonącym, spaść areolitem

W twoje pola, w twoją mgłę namiętności...

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

„Do Wenus” M. Pawlikowska-Jasnorzewska

I

Białą Wenus jest dzisiaj jak narcyz,

Królujący w niebie, wszerz otwarty.

Słońce sieje blask, ona: namiętność.

Starożytni, uprawiając niebo

Medytacją cierpliwą i niemą,

Rozróżnili jej miłosne piękno.

Więc w ogrodzie, pośród gwiazd zamieci,

Czoło ku niej odchylam: niech świeci

W myśli moje.

Niech mię czyni piękną.

II

Ogród w zapach, niebo w gwiazdy się stroi...

Odeszliście zimni, gwarni, nieswoi,

Wy, którzy mnie z samotnością swatacie...

Patrzę w niebo:

Oto Wenus wschodząca -- -- --

Jak miłosnych ust gwiazda,

Płonąca

Dla mnie, co jestem z ziemią w rozbracie.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

"Berceuse" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Oczy twe ciche są jeszcze, oczy twe ciche są jeszcze,

kiedy mnie bierzesz w ramiona -

spokojnych gwiazd płyną deszcze, łagodnych gwiazd płyną deszcze

i śnieg na śniegu gdzieś kona...

W milczeniu zbladły nam twarze, w milczeniu zgasły nam twarze

i dusze bledną w miłości...

w błękitnym stoi oparze, w półsennym stoi oparze

różowe serce światłości...

Spoczywam na twoim łożu, zasypiam na twoim łożu,

jak na dnie srebrzystych noszy,

stojących gdzieś na rozdrożu, wstrzymanych gdzieś na rozdrożu

w oczekiwaniu rozkoszy...

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

ilustracja: Alan Ayers

"Babcia na wiosnę" M. Pawlikowska- Jasnorzewska

Niebo włożyło turban obłoczny z jaskółką,

Jabłonie stoją w wielkich kapeluszach z kwiatów

Szeptania-pogłaskania lecą z pyłem kwiatów

Omijając twarz moją jako liść pożółkłą.

Lipy stroją się w jedwab zielony i nowy,

Jak biżuteria szczęścia płoną sznury kwiatów

Pocałunki żeglują na muzyce kwiatów

Mijając moją szyję w szaliku włóczkowym.

Zamknę najszczelniej serce przed śpiewem słowika

I pójdę przez gąszcz kwitnień, rozkwitów, kwiatów,

Przez chmury całowanych, kołysanych kwiatów,

Nie śmiąc przypiąć do piersi fijołka czy storczyka.

Pod modną parasolką świat w śmiechu się trzęsie.

Patrzy zabójczym okiem zza bukietu kwiatów,

Ma we krwi wszystkie wonie, wszystkie gwiazdy światów,

I ma mnie, jak bezwiedną, zimną łzę na rzęsie.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska