"Ballada o tym, że nie giniemy" Zbigniew Herbert

Którzy o świcie wypłynęli

ale już nigdy nie powrócą

na fali ślad swój zostawili -

w głąb morza spada wtedy muszla

piękna jak skamieniałe usta

ci którzy szli piaszczystą drogą

ale nie doszli do okiennic

chociaż już dachy było widać -

w dzwonie powietrza mają schron

a którzy tylko osierocą

wyziębły pokój parę książek

pusty kałamarz białą kartę -

zaprawdę nie umarli cali

szept ich przez chaszcze idzie tapet

w suficie płaska głowa mieszka

z powietrza wody wapna ziemi

zrobiono raj ich anioł wiatru

rozetrze ciało w dłoni

będą

po łąkach nieść się tego świata

Zbigniew Herbert

ilustracja: Bertrand Jean Redon "Muszla" 1912

"Domysły na temat Barabasza" Zbigniew Herbert

Co stało się z Barabaszem? Pytałem nikt nie wie

Spuszczony z łańcucha wyszedł na białą ulicę

mógł skręcić w prawo iść naprzód skręcić w lewo

zakręcić się w kółko zakręcić radośnie jak kogut

On Imperator własnych rąk i głowy

On Wielkorządca własnego oddechu

Pytam bo w pewien sposób brałem udział w sprawie

Zwabiony tłumem przed pałacem Piłata krzyczałem

tak jak inni uwolnij Barabasza

Wołali wszyscy gdybym ja jeden milczał

stałoby się dokładnie tak jak się stać miało

A Barabasz być może wrócił do swojej bandy

W górach zabija szybko rabuje rzetelnie

Albo założył warsztat garncarski

I ręce szklane zbrodnią

czyści w glinie stworzenia

Jest nosiwodą poganiaczem mułów lichwiarzem

właścicielem statków - na jednym z nich żeglował Paweł do Koryntian

lub - czego nie można wykluczyć -

stał się cenionym szpiclem na żołdzie Rzymian

Patrzcie i podziwiajcie zawrotną grę losu

o możliwości potencje o uśmiechy fortuny

A Nazareńczyk

został sam

bez alternatywy

ze stromą

ścieżką

krwi

Zbigniew Herbert

"Grzeszę" Zbigniew Herbert

Rozpuszczam włosy

i grzeszę w myślach

w ukryciu nocy

w snach

Zbigniew Herbert

ilustracja: Max Ginsburg „only in your arms”

„Kawiarnia” Zbigniew Herbert

Nagle dostrzega się, że w szklance nie ma nic,

że podnosi się do ust przepaść.

Marmurowe stoliki odpływają jak kra.

Tylko lustra wdzięczą się w lustrach,

tylko one wierzą w nieskończoność.

Oto pora, gdy należy, nie czekając na morderczy skok pająka,

odejść.

Nocą można przyjść znowu, aby przez zapuszczoną kratę

obserwować upiorny szlachtuz sprzętów.

Bestialsko pomordowane

krzesła i stoliki leżą na grzbietach

z nogami wyciągniętymi

w wapienne niebo.

Zbigniew Herbert

ilustracja: Brent Lynch "evening lounge"

"Zimowy ogród" Zbigniew Herbert

Jak liście opadały powieki

kruszyła się czułość spojrzeń

drżały pod ziemią jeszcze

zduszone gardła źródeł

na koniec zamilkł głos ptaka

ostatnia szczelina w kamieniu

i wśród najniższych roślin

niepokój zmarł jak jaszczurka

pionowe linie drzew na horyzontów wadze

ukośny promień padł na zatrzymaną ziemię

Okno zamknięte jest

Stanął zimowy ogród

Oczy wilgotne są i mały przy ustach obłok

- jaki to pasterz wyprowadził drzewa

Kto grał tak aby wszystko pogodzić

rękę gałąź i niebo

formingę pewną jak ramiona zmarłej

północny niesie Orfeusz

tupot anielskich ponad głową stóp

jak łuska skrzydeł leci śnieg

cisza jest linią doskonałą która

porówna ziemię z gwiazdozbiorem Waga

zimowym sadom pąki spojrzeń

- niech miłość nas już nie kaleczy

okrutnym losom włosów garść

- niech spala się w powietrzu czystym

Zbigniew Herbert

ilustracja: Jerry Walker "Winter night"

"Malarz" Zbigniew Herbert

Pod ścianami białymi jak las brzozowy rosną paprocie obrazów.

W zapachu terpentyny i olejów Miron odtwarza dramat cytryny

skazanej na współżycie z zieloną draperię. Jest tu także jeden

akt kobiety.

- Moja narzeczona – mówi Miron. – Pozowała mi w czasie okupacji.

Była zima, bez chleba i węgla. Pod jej białą skórą krew zbiegała się

w sine plamki. Wtedy malowałem ciepłe różowe tło.

Zbigniew Herbert

ilustracja Renate Holzner "Tenderness"

"Skrzypce" Zbigniew Herbert

Skrzypce są nagie.

Mają chude ramionka.

Niezdarnie chcą się nimi zasłonić.

Płaczą ze wstydu i zimna. Dlatego.

A nie, jak twierdzą recenzenci muzyczni, żeby było piękniej.

To nieprawda.

Zbigniew Herbert

"Wiatr i róża" Zbigniew Herbert

W ogrodzie rosła róża. Zakochał się w niej wiatr. Byli zupełnie

różni, on – lekki i jasny, ona – nieruchoma i ciężka jak krew.

Przyszedł człowiek w drewnianych sabotach i gołymi rękami zerwał

różę. Wiatr skoczył za nim, ale tamten zatrzasnął przed nim drzwi.

- Obym skamieniał – zapłakał nieszczęśliwy. – Mogłem obejść cały

świat, mogłem nie wracać wiele lat, ale wiedziałem, że na zawsze czeka.

Wiatr rozumiał, że aby naprawdę cierpieć, trzeba być wiernym.

Zbigniew Herbert

"Dlaczego klasycy" Zbigniew Herbert

1

w księdze czwartej Wojny Peloponeskiej

Tukidydes opowiada dzieje swej nieudanej wyprawy

pośród długich mów wodzów

bitew oblężeń zarazy

gęstej sieci intryg

dyplomatycznych zabiegów

epizod ten jest jak szpilka

w lesie

kolonia ateńska Amfipolis

wpadła w ręce Brazydasa

ponieważ Tukidydes spóźnił się z odsieczą

zapłacił za to rodzinnemu miastu

dozgonnym wygnaniem

exulowie wszystkich czasów

wiedzą jaka to cena

2

generałowie ostatnich wojen

jeśli zdarzy się podobna afera

skomlą na kolanach przed potomnością

zachwalają swoje bohaterstwo

i niewinność

oskarżają podwładnych

zawistnych kolegów

nieprzyjazne wiatry

Tucydydes mówi tylko

że miał siedem okrętów

była zima

i płynął szybko

3

jeśli tematem sztuki

będzie dzbanek rozbity

mała rozbita dusza

z wielkim żalem nad sobą

to co po nas zostanie

będzie jak płacz kochanków

w małym brudnym hotelu

kiedy świtają tapety

Zbigniew Herbert

" Kamyk", "The Stone" Zbigniew Herbert

kamyk jest stworzeniem

doskonałym

równy samemu sobie

pilnujący swych granic

wypełniony dokładnie

kamiennym sensem

o zapachu który niczego nie przypomina

niczego nie płoszy nie budzi pożądania

jego zapał i chód

są słuszne i pełne godności

czuję ciężki wyrzut

kiedy go trzymam w dłoni

i ciało jego szlachetne

przenika fałszywe ciepło

-Kamyki nie dają się oswoić

do końca będą na nas patrzeć

okiem spokojnym bardzo jasnym

***

The stone

is a perfect creature

equal to itself

obedient to its limits

filled exactly

with a story meaning

with a scent which does not remind one of anything

does not frighten anything away does not arouse desire

its ardor and coldness

are just and full of dignity

I feel a heavy remorse

when I hold it in my hand

and its noble body

is permeated by false warmth

Stones cannot be tamed

to the end they will look at us

with a calm very clear eye

Zbigniew Herbert

Na jęz. angielski przełożył Czesław Miłosz

"Dawni Mistrzowie" Zbigniew Herbert

Dawni Mistrzowie
obywali się bez imion

ich sygnaturą były
białe palce Madonny

albo różowe wieże
di citta sul mare

a także sceny z życia
della Beata Umilita

roztapiali się
w sogno
miracolso
crocifissione

znajdowali schronienie
pod powieką aniołów
za pagórkami obłoków
w gęstej trawie raju

tonęli bez reszty
w złotych nieboskłonach
bez krzyku przerażenia
bez wołania o pamięć

powierzchnie ich obrazów
są gładkie jak lustro

nie są to lustra dla nas
są to lustra wybranych

wzywam was Starzy Mistrzowie
w ciężkich chwilach zwątpienia

sprawcie niech spadnie ze mnie
wężowa łuska pychy

niech pozostanę głuchy
na pokuszenie sławy

wzywam was Dawni Mistrzowie

Malarzu Deszczu Manny
Malarzu Drzew Haftowanych
Malarzu Nawiedzenia
Malarzu Świętej Krwi

Zbigniew Herbert

ilustracja: "Manna z nieba" wg Le Bruna
http://louvre.blog.onet.pl/Barok,2,ID406870890,n

*** [Pryśnie klepsydra w twardych rękach...] Zbigniew Herbert

Pryśnie klepsydra

w twardych rękach

spiętrzy się w oczach

płaska przestrzeń

poukładane posłusznie

stożki kule sześciany

formy z których wybiegło

nieposłuszne ciało

- leżą jak garnki rozbite

napój uszedł w obłoki -

optymistyczne kule

promień astrologiczny

atomów klocki

szpalerem mądrych dialogów

suchym krokiem mierniczych

chodzą filozofowie

absolut mylą i liczą

niżej na jakiejś cyfrze

może trzy a może jeden

nieruchomieje ostyga -

uniwersum

w powietrzu ciężkim jak szkło

śpią spętane żywioły

ogień ziemię i wodę

zażegna rozum 

Zbigniew Herbert

ilustracja
https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHAmzPzaD-5V7h4RsAvK8h-CLgjz30rHnhRYoTUUdXqHrGPbj3mRpeV5ZFjXYurRe4PDJD8VDMJIFCrq46Z-_chl6F6Zg8yJkpilZgMiRr06bM9cNCHEEb3GaXkhMeOnsrk5xqCGasmPqL/s320/Climate+Change.jpg

"Guzik" Zbigniew Herbert

Najładniejsze bajki są o tym,

że byliśmy mali.

Ja lubię najbardziej tę,

jak to raz połknąłem kościany guzik.

Mama wtedy płakała.

Zbigniew Herbert

"Bajka japońska" Zbigniew Herbert

Królewna Idianaki ucieka przed smokiem, który ma cztery łapy

purpurowe, a cztery złote. Królewicz Itanagi śpi pod drzewem.

Nie wie, w jakim niebezpieczeństwie znajdują się małe stopy Idianaki.

A smok jest coraz bliżej. Gna Idianaki do morza. W każdym oku ma

dziewięć czarnych piorunów. Królewicz Itanagi śpi.

Królewna rzuca za siebie grzebień. Staje siedemnastu rycerzy

i rozpoczyna się krwawa walka. Giną jeden po drugim. Zbyt długo

przebywali w czarnych włosach Idianaki. Zniewieścieli doszczętnie.

Królewicz Itanagi znalazł nad brzegiem morza ten grzebień. Zbudował

dla niego marmurowy grobowiec. Kto widział, aby dla grzebienia

budować grobowiec? Ja widziałem.

Działo się to w dzień drzewa i źrebca.

Zbigniew Herbert

"Pudełko zwane wyobraźnią" Zbigniew Herbert

Zastukaj palcem w ścianę
z dębowego klocka
wyskoczy
kukułka
wywoła drzewa
jedno i drugie
aż stanie
las

zaświstaj cienko -
a pobiegnie rzeka
mocna nić
która zwiąże góry z dolinami
Chrząknij znacząco -
oto miasto
z jedną wieżą
szczerbatym murem
i domkami żółtymi
jak kostki do gry
teraz
zamknij oczy
spadnie śnieg
zgasi
zielone płomyki drzew
wieżę czerwoną
pod śniegiem
jest noc
z błyszczącym zegarem na szczycie
sową krajobrazu



Zbigniew Herbert





ilustracja: Jacek Yerka
http://www.yerkaland.com/

"Testament" Zbigniew Herbert

Zapisuję czterem żywiołom

to co miałem na niedługie władanie

ogniowi - myśl

niech kwitnie ogień

ziemi którą kochałem za bardzo

ciało moje jałowe ziarno

a powietrzu słowa i ręce

i tęsknoty to jest rzeczy zbędne

to co zostanie

kropla wody

niech krąży między

ziemią niebem

niech będzie deszczem przezroczystym

paprocią mrozu płatkiem śniegu

niech nie doszedłszy nigdy nieba

ku łez dolinie mojej ziemi

powraca wiernie czystą, rosą,

cierpliwie krusząc twardą glebę

wkrótce zwrócę czterem żywiołom

to co miałem na niedługie władanie

- nim powrócę do źródła spokoju

Zbigniew Herbert

ilustracja ze strony:

http://www.kobieta.pl/

"Zasypiamy w słowach " Zbigniew Herbert

Zasypiamy na słowach
budzimy się w słowach
czasem są to łagodne
proste rzeczowniki
las albo okręt
odrywają się od nas
las odchodzi szybko

za linię horyzontu
okręt odpływa
bez śladu i przyczyny
niebezpieczne są słowa
które wypadły z całości
urywki zdań sentencji
początki refrenu
zapomnianego hymnu
"zbawieni będą ci którzy..."
"pamiętaj abyś..."
lub "jak"
drobna i kłująca szpilka
co spajała
najpiękniejszą zgubioną
metaforę świata
trzeba śnić cierpliwie
w nadziei że treść się dopełni
że brakujące słowa
wejdą w kalekie zdania
i pewność na którą czekamy
zarzuci kotwicę.



Zbigniew Herbert



ilustracja: Tomasz Sętowski " Statek argonautów"
http://cojestgrane.pl/slideshow/16751/slide/1/

"Napis" Zbigniew Herbert

Patrzysz na moje ręce
są słabe - mówisz - jak kwiaty

patrzysz na moje usta
za małe by wyrzec: świat

- kołyszmy się lepiej na łodydze chwil
pijmy wiatr
i patrzmy jak zachodzą nam oczy
woń więdnienia jest najpiękniejsza
a kształt ruin znieczula

we mnie jest płomień który myśli
i wiatr na pożar i na żagle

ręce mam niecierpliwe
mogę
głowę przyjaciela
ulepić z powietrza

powtarzam wiersz który chciałbym
przetłumaczyć na sanskryt
lub piramidę:

gdy wyschnie źródło gwiazd
będziemy świecić nocom

gdy skamienieje wiatr
będziemy wzruszać powietrze



Zbigniew Herbert




ilustracja ze strony:
www.loreleiweb.com

"Martwa natura" Zbigniew Herbert

Z przemyślną niedbałością wysypano na stół te kształty

przemocą odłączone od życia: rybę, jabłko, garść jarzyn

przemieszanych z kwiatami. Dodano do tego martwy liść

światła i małego ptaka o skrwawionej głowie. Ów ptak

zaciska w skamieniałych szponach małą planetę, złożoną

z pustki i zabranego powietrza.



Zbigniew Herbert

ilustracja: Diana Ostapiuk-Jańczuk "martwa natura"

http://diana.malarstwo.w.interia.pl/galeria.html

„Jedwab duszy” Zbigniew Herbert

Nigdy
nie mówiłem z nią
ani o miłości
ani o śmierci

tylko ślepy smak
i niemy dotyk
biegały między nami
gdy pogrążeni w sobie
leżeliśmy blisko

muszę
zajrzeć do jej wnętrza
zobaczyć co nosi
w środku

gdy spała
z otwartymi ustami
zajrzałem

i co
i co
jak myślicie
co zobaczyłem
spodziewałem się
gałęzi
spodziewałem się
ptaka
spodziewałem się
domu
nad wodą wielką i cichą

a tam
na szklanej płycie
zobaczyłem parę
jedwabnych pończoch

mój Boże
kupię jej te pończochy
kupię

ale co zjawi się wtedy
na szklanej płycie
małej duszy

czy będzie to rzecz
której nie dotyka się
ani jednym palcem marzenia





Zbigniew Herbret











ilustracja :
http://www.foto-imagenes.com/pl/Abstrakcje/abstrakcje_tapetyabstrakcja/